Bewegend Verleden: ijsbreken op het Spaarne in Haarlem, 1997 [video]

Haarlem

Haarlems Dagblad en Noord-Hollands Archief presenteren iedere maand een bijzonder historisch filmpje. Deze maand: ijsbreken op het Spaarne in 1997.

Het was een echt koude winter, die van 1997, met zelfs een Elfstedentocht. Er kon in Haarlem geschaatst worden op de grachten. Heel wat anders dan het weer vandaag de dag.

Jasper Nuijt filmde op 23 januari dat jaar hoe een ijsbreker het ijs op het Spaarne brak.

Twee dagen eerder was een verslaggever van Haarlems Dagblad aan boord gestapt van de ijsbreker. Het volgende artikel verscheen in de krant van 22 januari:

Gerrit Treffers en Jan Verduin bevrijden schepen uit het ijs

Eerste ijsbreker dit jaar muurvast ter hoogte van Vomar

Op het Spaarne, ter hoogte van de Vomar aan de Paul Krugerkade, loopt de ijsbreker van slopersbedrijf Treffers muurvast. Schipper Jan Verduin van de sleepboot 'Flevo' probeert uit alle macht het vaartuig uit het ijs te bevrijden.

De schroef die aan de achterkant van de boot is bevestigd, zet hij in volle gang. Het ijs aan weerszijden van het scheepje, loopt onder met water. Het schip komt nog niet vooruit. “Dan moeten we de boel maar loshakken”, oppert directeur Gerrit Treffers. “We hebben twee bijlen aan boord.” Hij overpeinst hardop het idee om een zwaardere sleepboot te laten komen.

“Zo extreem hebben we het nog niet gehad”, verzucht Treffers. Tot dusver verliep de eerste ijsbreektour van dit jaar in Haarlem, gladjes. De havenmeester gaf opdracht voor de werkzaamheden, omdat verschillende bedrijven hoognodig hun vracht wilden vervoeren.

(Tekst loopt door onder de video)

Om half negen gistermorgen vertrokken de twee mannen vanuit Spaarndam. De tocht ging voor de Mooie Nel langs, het Spaarne op. Hoewel het ijssoms wel 25 tot 30 centimeter dik bleek, kwam de boot aardig door de bevroren massa heen.

De enorme stalen ijsploeg die voor het bootje is gemonteerd, weigert de dikke ijsmassa nu naar beneden te duwen. De breuken die het vertrouwde Spaarnewater te voorschijn horen te toveren, blijven uit.

“Wanneer ijsschotsen over elkaar heen schuiven, kan er een ijsmuur van wel anderhalve meter dik ontstaan. Ik vrees dat we tegen een dergelijke muur zijn aangevaren”, geeft Verduin als mogelijke verklaring van het ongemak.

Onverwacht komt er weer beweging in het kleine scheepje. Grote scheuren ontstaan in het ijs. Met een enorm kabaal, alsof duizenden borden en glazen tegelijk stukvallen, breekt de bevroren vlakte vervolgens in stukken. Daarna priemen enorme ijsschotsen in het water.

(Tekst gaat door onder de foto)

De tocht gaat verder naar het Industrieterrein Waarderpolder. “Zo de vrachtschepen kunnen er uit”, aldus een tevreden Treffers. “De kanalen zijn weer open en de routes naar Duitsland en Belgie begaanbaar.”

Hij wijst naar een groepje mannen van een kraanbouwbedrijf, dat enthousiast naar Treffers en Verduin zwaait. “Die zijn blij dat ze een vrachtje kunnen varen.” Verderop duidt hij enthousiast aan: “En dat schip kan weer zand gaan vervoeren.”

Uit ervaring weet Verduin dat schaatsers minder blij met de ijsbreekwerkzaamheden zijn. En dat is dan wel heel zacht uitgedrukt. “Vorig jaar waren mensen die op de Ringvaart schaatsten door het dolle heen. Ze bekogelden ons met stenen en flessen. Levensgevaarlijk was het. Een steen kwam door het ruit heen en belandde op de kachel.”

Het industrieterrein blijkt een makkie voor de twee heren. Het water is hier door de bedrijven zelf al aardig losgewoeld. Wanneer de 'Flevo' het industrieterrein heeft rondgevaren, gaat de tocht naar het Spaarne, om vervolgens weer richting Spaarndam te koersen. De mannen maken de hele toer zo'n drie keer, tot er een vaargeul van ongeveer tien meter breed ontstaat.

(Eerdere afleveringen van Bewegend Verleden vind je hier)