Nazi’s wisten niet dat vijand hun berichten kon lezen. Oorlogsverhaal over ’Ultra en Enigma’, met video en simulator, in Fort Veldhuis

Frankrijk, juni 1940: de Duitse tankgeneraal Heinz Guderian in commandowagen.

Frankrijk, juni 1940: de Duitse tankgeneraal Heinz Guderian in commandowagen.© Collectie Stichting ARG

Ton de Lange
Heemskerk

Alleen deze eeuw zijn al twee grote films gemaakt over de beroemde machine Enigma (’raadsel’) waarmee de Britten tijdens de oorlog naziberichten konden decoderen. Oud-leraar en ict’er Hans Walrecht uit Sint Pancras vertelt erover op 10 juli in Fort Veldhuis in Heemskerk en toont met een simulator hoe het apparaat werkte.

Na de door Rolling Stones-zanger Mick Jagger geproduceerde film ’Enigma’ (2001), met onder anderen Kate Winslet, volgde in 2014 het succesvollere ’The Imitation Game’, met Benedict Cumberbatch die de briljante wiskundige Alan Turing speelt. Turing ontwikkelde een machine, de zogeheten bombe, waarmee hij de Duitse codeberichten kon breken.

Supergeheim

De lezing met videomateriaal heet ’Ultra & Enigma’, het eerste woord verwijst naar de supergeheime Britse organisatie die zich stortte op de oorlogscommunicatie. De Duitsers voerden een zeer mobiele oorlog, wat inhield dat berichten - weliswaar gecodeerd - per radio werden verstuurd. Iedereen kon ze ontvangen, óók de Britse luisterdienst Y-service, ofwel ’wireless service’. Enigma was geen ingewikkeld kastje, in de jaren twintig was het zelfs gewoon te koop voor bedrijven. Het geniale van Ultra zat in het ontcijferen van de boodschappen. Hiervoor werden circa 10.000 medewerkers ingezet.

Churchill

Vanaf juni 1940 ging het decoderen steeds beter, terwijl de nazi’s er van uitgingen dat dit niet mogelijk was. Volgens Walrecht hebben de Duitsers ’nooit geweten dat de Britten en later de Amerikanen de hele oorlog lang bijna alle berichten tussen bevelhebbers en de legers, squadrons en schepen konden lezen’. Geallieerde generaals kregen zo een heel goed overzicht van wat de vijand van plan was. Churchill stelde dat de overwinning mede te danken was aan Ultra en Enigma.

De presentatie van Hans Walrecht begint om 14 uur in Fort Veldhuis aan Genieweg 1 in Heemskerk. Daarin is tevens het luchtoorlogsmuseum gevestigd, dat op zondagen van 11 van 17 uur open is. Volwassenen betalen €5 en voor kinderen van 8 tot 12 jaar €2,50.

Net binnen